نیاز به ایجاد بازاری متشکل و سازمان یافته برای تقابل آزاد عرضه و تقاضا و دستیابی به آثار مثبت آن در اقتصاد، دولت و مجلس شورای اسلامی را بر آن داشت تا بستر قانونی لازم برای تأسیس و راه‌اندازی بور س‌های کالایی را در ایران فراهم سازند. به این ترتیب، با تصویب بند ج ماده ۹۵ قانون برنامه سوم و بند الف ماده ۱۵ قانون برنامه چهارم، شورای عالی بورس موظف به تشکیل و گسترش بورس‌های کالایی در ایران شد. در پی این امر، بورس فلزات در شهریور ماه سال ۸۲ به عنوان اولین بورس کالای کشور فعالیت خود را آغاز کرد و پس از آن نیز بورس کالای کشاورزی در شهریور ماه سال ۸۳ شروع به فعالیت کرد. سپس براساس مصوبه شورای عالی بورس و اوراق بهادار و قانون جدید بازار اوراق بهادار، در آذر ماه سال ۸۵ موجبات تشکیل شرکت بورس کالای ایران با ادغام بورس فلزات و کشاورزی فراهم شد و پس از پذیره‌نویسی و برگزاری مجمع عمومی، شرکت بورس کالای ایران از ابتدای مهر ماه سال ۸۶ فعالیت خود را آغاز کرد. در ادامه فعالیت بورس کالای ایران، هیئت دولت در بهمن ماه سال ۸۶ بنا به پیشنهاد وزارت امور اقتصادی و دارایی با را ه‌اندازی بورس نفت خام و فراورده‌های نفتی طی ۲ مرحله موافقت کرد. همسو با این اقدامات، در مرحله اول بورس فرآورده‌های نفت و پتروشیمی توسط شرکت بورس کالای ایران در تاریخ ۲۸ بهمن ۸۶ در منطقه آزاد کیش راه‌اندازی شد. سپس به منظور انجام معاملات صادراتی، تالار معاملات بین‌المللی نفت، فرآورده‌های نفتی و محصولات پتروشیمی بورس در چهارم آبان ماه ۸۸ در جزیره کیش مورد بهره‌برداری قرار گرفت که گامی بلند در جهت را‌ه‌اندازی بورس نفت است. هم اکنون بورس کالای ایران، به داد و ستد انواع محصولات صنعتی، نفتی، پتروشیمی و کشاورزی در قالب معاملات نقد، نسیه، سلف و آتی مشغول است و راه‌اندازی معاملات سایر ابزارهای مشتقه، از جمله قراردادهای اختیار معامله را نیز در برنامه های توسعه‌ای خود دارد. از مهم‌ترین اهداف و آثار بورس کالا می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

- ایجاد بازاری قانونمند و سازمان‌یافته برای تسهیل دادوستد کالاها
- ساماندهی بازار کالاها از طریق مکانیزم اجرایی ناظر بر تعهدات و تضمین منافع طرفین معامله
- کشف شفاف قیمت کالاها براساس تعامل و تقابل عرضه و تقاضا و نیاز بازار
- برقراری امکان اعمال مدیریت ریسک در بازار
- امکان انجام دادن معاملات نقد، نسیه، سلف، آتی و اختیار با استفاده از ابزارهای نوین مالی
- توسعه سرمایه‌گذاری و فراهم‌سازی تسهیلات مالی برای خرید و فروش
- اطلاع رسانی درباره وضع بازار داخلی و خارجی کالاهای پذیرش شده به منظور افزایش سطح دانش فعالان بازار.

طبقه‌بندی بازار سرمایه اسلامی